برای بچه های خاکی 

بسم الله الرّحمن الرّحيم

«اين عمار و اين ابن التيهان و اين ذو الشهادتين و اين نظرائهم»[1]

گويا اين ندا، راه كوه­ها و دشت­ها، صخره­ها و درّه­ها و زمين و زمان را پيموده و هنوز هم به گوش مي­رسد.

ياد ياران، همواره با خاطرات شيرين همراه است و يادآوري دوري­شان، هماره، تلخ.

گردهم­آيي مجاهدان، يادآورنده روزهاي خوب جهاد است كه در آن فقط، خدا بود.

دوراني كوتاه اما آثارش، جاري در طول زمان.

همه حركت­هاي بزرگ از تعهدهاي به ظاهر، كوچك، آغاز مي­شود.

آن­گاه كه «مصطفي» پول نانش را به پيرمرد داد و پس از بازگشت به منزل، كتك خورد كه چرا پولش را گم كرده، در حال تكميل جورچين «چمران» بود.

زماني كه آقاي شهردار، با دستان خويش جوي آب را باز مي­كرد، مي­خواست شخصيت «باكري» را بسازد.

هنگامي كه «موسي» در بيغوله­هاي بيروت پاي درد دل پابرهنگان مي­نشست، در پايان كار تكميل چهره «امام موسي صدر» بود.

و كجاست امام صدر، مصطفي چمران و مهدي باكري؟

صدر زنده است، چون سيد حسن نصر الله زنده است.

چمران نمرده، چون تازه «مصطفاي شهيد» را تقديم كرده­ايم.

و باكري هم هست، شايد ما نشناسيمش.

اگر روزگاري امام مسلمين، آه كشيد و صدا زد «اين عمار» سخني بيهوده نگفت و آرزويي خام نكرد.

او مي­ديد كه روزي «كليني» در سنگر جهاد علمي حاضر خواهد شد و روزگاري ديگر «خميني» در سنگر جهاد علمي و عملي، پايه­هاي كاخ كسري را خواهد لرزاند و اصحاب فيل را چونان «كاهِ نيم­خورده»[2] خواهد كرد.

آن بصير، مي­ديد زماني را كه فرزندي از سلاله­اش از جان و آبرو گذشته و براي حفظ مكتب، سكان­داري اَبَرناو انقلاب اسلامي را پذيرفته و سالها با بصيرت علوي و سيف ذوالفقاري، كار را به پيش مي­برد و خود، مي­فرمايد: «بسيجي يعني علي كه تمام وجودش وقف اسلام بود.»

امروز مجاهدان عرصه­هاي علم و سازندگي از فراناي تاريخ، نداي «هل من معين»[3] را شنيده­اند و آمده­اند تا تحت لواي «سيد علي»، «زين» آل محمد عليهم السلام[4] باشند.

اينان مي­خواهند با تعهدهاي به ظاهر كوچ، سرداران آينده را بسازند.

اينان مي­خواهند در سفرهاي جهادي، خدا را ببينند و جُز او را نبينند.

اينان مي­خواهند براي خدمت به خلق و در را ه خالق، مسجد و مدرسه و خانه بهداشت، نه، انسان بسازند و انسان بشوند و دست در دست سلمان و عمار و مالك بنهند.

آري؛ زمان تضمين كرده كه بارها «اين عمارِ» نجواكننده چاه­هاي مدينه را پاسخ گويد و زمان ما هم بازه­اي ديگر براي لبيك به اين فراخوان علوي است.

اولين همايش سالانه جهادگران قافله خاكي را ارج مي­نهم و از كنار بارگاه فاطمه معصومه سلام الله عليها به همه دوستان مجاهد سلام مي­كنم و ياد مرحوم حاج عبد الله والي را گرامي مي­دارم.

سلام خدا بر شهيدان.

سلام خدا بر مجاهدان راه حق.

و سلام خدا بر آنان كه اراده طي طريق جهاد را اراده كرده­اند.

انما المؤمنون الذين آمنوا بالله و رسوله ثم لم يرتابوا و جاهدوا بأموالهم و أنفسهم في سبيل الله أولئك هم الصادقون.[5]

22/اسفند/1390

--------------------------------------------------------------------------------

[1]. نهج البلاغه: خ182.

[2]. سوره فيل: آيه 5.

[3]. مثير الاحزان: ص52.

[4]. كافي: ج2ص77.

[5]. سوره حجرات: آيه 15.

در ماهنامه هدایت آبان ۹۰ چاپ شد.

به نام خدا

شركت در انتخابات، چرا؟

پيش­گفتار

پايان سال 1390 هجري شمسي با آغازي سرنوشت­ساز همراه است. انتخابات مجلس شوراي اسلامي، راهي نو در برابر ملت بزرگ ايران است؛ راهي كه با برگزيدن نمايندگان يا عصاره­هاي ملت آغاز مي­شود و به مدت چهار سال ادامه مي­يابد. نشاط، بي­نشاطي و هر ويژگي ديگري كه اين راه چهارساله داشته باشد، حاصل رفتار مردم در تصميم­گيري و تصميم­سازي پايان امسال است. مهم­ترين و اولين ركن اثرگذاري مردم بر راهپيمايي چهارساله­اي كه مي­خواهد به رشد جامعه و نظام بينجامد، حضور مردم در صحنه تصميم­سازي است. در اين نوشتار، پشتوانه­هاي نظري اين حضور، بررسي مي­شود.

الف) پشتوانه­هاي عقلي حضور مردم در صحنه انتخابات

پرسشي كه در آغاز مطح مي­شود اين است كه در انتخابات چه اتفاقي مي­افتد؟ در پاسخ به سوال بايد گفت، در اين روي­داد بزرگ، مردم، عده­اي را از بين خودشان كه داراي توانايي­هاي خاصي هستند به عنوان نماينده ملت انتخاب كرده و قانون­گذاري، تحقيق و تفحص از اجراي قوانين، بودجه­نويسي، پيگيري مشكلات و تدبير براي رشد كشور را به آنها مي­سپارند.[1] اين اتفاق از آن روي اهميت دارد كه بر زندگي فردفرد مردم و نيز اجتماعات آنان موثر است. قوانيني كه وضع مي­شود اثرش را هم در جامعه و هم در زندگي فردي نشان مي­دهد. مثلا قانون هدفمند كردن يارانه­ها هم بر كليت اجتماع اثر گذاشت و هم بر زندگي پيرزن تنهاي روستايي. ساير مسايل مطرح در مجلس شوراي اسلامي نيز از همين قبيل است.

در عرف مردم و در روش عاقلان، وقتي كاري انجام شود كه مرتبط با كسي است، آن فرد تلاش مي­كند كه در آن كار، اثرگذار باشد. بي­تفاوتي او در كاري كه مربوط به خودش است و يا اثرش به او بازمي­گردد، امري ناپسند شمرده شده و فردِ بي­تفاوت متّهم به لاابالي­گري، تنبلي، بي­غيرتي و اوصافي از اين دست مي­شود. انتخابات، روي­دادي است كه هم با تك­تك افراد مرتبط است، هم با خانواده­ها و اصناف و هم با كليت جامعه و آينده آن. اگر مسير عرفي و عقلي به طور طبيعي طي شود، شركت در انتخابات به حداكثر مي­رسد و فقط افرادي كه به دليل عذرهايي مانند بيماري­هاي سخت، امكان عملي راي دادن ندارند در آن شركت نمي­كنند و ساير مردم، يعني هر كسي كه به صندوق راي به هر شكلي دست­رسي دارد، راي خود را به صندوق مي­اندازد. ولي آنچه موجب مي­شود كه برخي از افراد بدون داشتن عذر، در انتخابات شركت نكنند، يكي عدم آشنايي آنها با اثرات اين حادثه مهم است و ديگري تبليغات دشمنانِ عقلانيت است كه قالب مخالفت با جمهوري اسلامي، تلاش مي­كنند تا جلو اجراي حكم عقل را بگيرند؛ زيرا شيطان در جايي كه عقل حضور فعّال دارد كاري به پيش نمي­برد اما هنگامي كه عقل، منفعل شود، شيطان فعال مي­گردد. بر اين اساس شركت در انتخابات، چون به معناي شركت در تصميم­گيري براي خود و جامعه است لازم عقلي بوده و تبيين اين لزوم بر عهده افرادي است كه زمينه روشن­گري را دارند؛ مانند اقشار مختلف بسيجيان.

ب) پشتوانه­هاي شرعي حضور مردم در صحنه انتخابات

در دين و فرهنگِ ناب و پيش­رفته اسلام، حضور در صحنه­هايي كه با مسايل ديني مردم مرتبط است، توصيه شده و تصميم­گيري متفكّرانه و هوشيارانه لازم است. هنگامي كه مساله­اي با دين مرتبط مي­شود متدينين حق ندارند نسبت به آن بي­تفاوت باشند. در اسلام، مسايل اجتماعي مسلمين اهميت بسياري دارد. حكم وجوب شركت در نماز جمعه،[2] حرمت ترك نماز جماعت براي مدتي طولاني،[3] وجوب پرداخت وجوهات شرعي كه به دست افراد نيازمند جامعه مي­رسد و يا صرف خدمات اجتماعي مي­شود،[4] وجوب صله رحم[5] و ... نشان­دهنده لزوم حضور در صحنه­هاي اجتماعيِ اثرگذار است. قرآن كريم مي­فرمايد:« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُم‏.»[6] يعني «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! دعوت خدا و پيامبر را اجابت كنيد هنگامى كه شما را به سوى چيزى مى‏خواند كه شما را حيات مى‏بخشد.»[7] انتخابات زندگي تازه­اي براي جامعه ماست. براي بهتر شدن اين زندگي بايد دعوت ولي امر را اجابت و به سمت حياتي پرنشاط و رشددهنده حركت كرد.

اگر مراجع تقليد، فتوا به وجوب شركت در انتخابات مي­دهند،[8] بر اساس مباني شرعي «لزوم حضور مردم در صحنه­هاي ديني» است نه يك سخن زودگذر بي­دليل. همانگونه­ كه مكلفين به دليل ترك نماز جماعت كه نمايش وحدت مسلمين و داراي آثار اجتماعي فراواني است، بازخواست مي­شوند و به دليل اهميت ندادن به تربيت خانواده، مواخذه مي­گردند، به علت عدم شركت در انتخابات نيز مورد شماتت شرعي و بازخواست قرار مي­گيرند و از آنها سوال مي­شود كه چرا نسبت به مساله­اي كه ارتباط محكمي با امور ديني­تان داشت، بي­تفاوت بوديد؟ چرا نسبت به سازمان و مركزي كه به وضع قوانين ديني مي­پردازد و اين قوانين بر تربيت فردي و اجتماعي شما و خانواده­هايتان و نيز بر رشد ديني­تان اثرگذار است بي­تفاوت بوديد؟ بنابراين حضور در انتخابات از واجبات ديني است؛ خواه كسي از كانديداها را بپسنديم يا نه و خواه به برخي از عمل­كردهاي مسوولين انتقاد داشته باشيم يا نه و خواه وضع مالي خوبي داشته باشيم يا نه.

ج) پشتوانه­هاي نظري- سياسي حضور مردم در صحنه انتخابات

گاهي، از عنوان سياست، برداشت نادرستي شده و باندبازي و برنامه­ريزي براي تصاحب زر و زور به ذهن مي­آيد. اما در اسلام، سياست به معناي «تدبير امور خلق با هدف رشد الهي و انساني» آنهاست و اين است كه سياست را مقدس مي­كند و رسول اللهˆ را در راس آن قرار مي­دهد و امام علي† ادامه دهنده آن شده و امام حسين† براي آن قيام مي­كند و جان شريفش را تقديم درگاه الهي مي­دارد. در چنين سياستي، حفظ نظام اسلامي و جامعه مسلمين از الزامات است. در روزگار كنوني، شركت در انتخابات، پشتوانه­ اقتدار نظام و نشانه پاي­بندي مردم به آن است؛ با توجه به اينكه نظام ما در مسير اسلام حركت مي­كند، حمايت از اين نظام به اقتدار دين منجر مي­شود؛ لذا از منظر سياست اسلامي، حضور در عرصه انتخابات از باب حمايت از اجتماع مسلمين و قطع اميد دشمنان از تفرقه مسلمانان، لازم است.

[1]. ر. ك: قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران: اصل 61-98.

[2]. ر. ك: كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 باب صلاة الجمعة.(شيخ صدوق محمد بن علي بن بابويه متوفي381ق، تحقيق علي اكبر غفاري، قم، دفتر نشر اسلامي، چاپ دوم، 1404ق)

[3]. ر. ك: همان: باب صلاة الجماعة.

[4]. ر. ك: همان: ج2 كتاب الزكاة و كتب الخمس.

[5]. ر. ك: الموسوعة الفقهية الميسرة: ج2 ص86.( محمد علي انصاري، قم، مجمع الفكر الاسلامي، چاپ اول، 1415ق)

[6]. انفال: 24.

[7]. ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.

[8]. ر. ك: سايت آيت الله خامنه­اي حفظه الله، سايت آيت الله مكارم شيرازي حفظه الله، سايت آيت الله فاضل لنكراني رحمة الله عليه.

به نام خدا

هجرت يعني چه؟

يكي از عزيزان پرسيده بود كه آيات هجرت در قرآن كريم شامل هجرت­هاي كوتاه­مدت نيز مي­شود يا نه؟

اكنون به اختصار درباره اين موضوع توضيح مي­دهم:

هجرت از ماده «هجر» به معناي ترك كردن و بريدن و رفتن از نقطه­اي از زمين به جايي ديگر است.[1] در زبان عربي به كسي مهاجر گفته مي­شود كه چيزي را ترك كند. مثلا به كسي كه هواي نفس خود را ترك كرده و تصميم به بازگشت بدان ندارد «مهاجر الي الله» مي­گويند؛[2] همچنين به كسي كه تصميم گرفته تا مدتي طولاني از شهر خود به جايي ديگر برود و زندگي خود را در آن جا مستقر كند «مهاجر» گفته مي­شود و نيز به كسي كه در راه خدا از جان خود بريده و در جهاد شركت كرده مهاجر مي­گويند.[3] بر اين اساس آيات هجرت در قرآن كريم درباره ترك وطن و بريدن از آن و يا ترك جان و بريدن از آن و يا ترك نفس و بريدن از آن است و شامل سفرهاي كوتاه­مدت نمي­شود.[4]

مطلب دوم اينكه اگر كسي در اين سفرها از نفس خود بگذرد و با توجه به زمينه­هاي معنوي اين اسفار، تصميم به ترك خواهش­هاي نفساني بگيرد، چون از نفس بريده، «مهاجر» خواهد بود.

نكته سوم اينكه نسبت به مسافرت­هاي دوستان دانشجو كه براي خدمت به خلق انجام مي­شود عنوان «جهاد» صادق بوده و در آيات و روايات، هجرت نيز شعبه­اي از جهاد شمرده شده است. بنابراين دانشجويان عزيزي كه مدتي رنج سفر و كار سخت را بر خود هموار مي­كنند تا مسلمين در آسايش باشند، مشمول عنوان «مجاهد» هستند.

نكته پاياني اينكه هرچند عنوان «مهاجر» بر اين گروه، صادق نيست اما بهره­اي از فضايل هجرت خواهند برد. در فرهنگ اسلامي كساني كه توان انجام عملي را ندارند اما دلشان با انجام­دهندگان است و در حد توان خود براي انجام آن فعل مي­كوشند، حصه و بهره­اي از فضايل و ثواب آن عمل را خواهند داشت. بنابراين «قافله خاكي» شما كه «مجاهد» است ان شاء الله، بخشي از درجات مهاجرين را نيز خواهد داشت. بعونه و كرمه

محمد مهدي احساني­فر

17/11/90

قم- دارالحديث

--------------------------------------------------------------------------------

[1]. ر. ك: الصحاح(جوهري)، ذيل ماده «هجر».

[2]. ر. ك: تفسير الميزان، ج4ص89.

[3]. ر. ك: تفسير جامع الجوامع(طبرسي)، ج2ص568.

[4]. ر. ك: همان، ج2ص40.

برای قافله خاکی

به نام خدا

درس عید قربان برای مجاهدین

در روزی مثل عید قربان، ابراهیم علیه السلام، به فرمان خدا فرزندش اسماعیل را به قربانگاه برد تا سرش را ببرد. اما خداوند گوسفندی فرستاد تا به جای اسماعیل قربانی شود. هدف این قضیه، آزمودن ابراهیم بود. خدا می خواست وی را امتحان کند که تا کجا دل و دستش همراه خداست. این درسی بود برای همه مسلمانان. یعنی همه کسانی که ادعای تسلیم به درگاه خدا را دارند. مسلمان یعنی کسی که تسلیم است. امام صادق علیه السلام به کسی که ادعا می کرد شیعه ایشان است و از امام می خواست که با وجود این همه شیعه، قیام کند، فرمود: برو و در تنور روشن بنشین. او اگر میرفت شیعه حقیقی بود وگرنه شیعه ادعایی بود. آن فرد از رفتن خودداری کرد. در همان لحظه یکی از اصحاب امام بر ایشان وارد شد و پیش از اینکه بنشیند امام به او فرمود که درون تنور آتشین برود. آن صحابی بدون اینکه قضیه را بپرسد و چون و چرایی بکند به درون تنور رفت. امام علیه السلام ساعتی مشغول سخن با همان فردی شد که از رفتن به داخل تنور خودداری کرده بود. آن فرد همینطور نگران بود و به حال آن صحابی تاسف میخورد. پس از مدتی که طبق قوانین طبیعت باید آن صحابی جزغاله می­شد امام به شیعه مدعی گفت که برود و دَرِ تنور را باز کند. مدعی رفت و در را برداشت و با تعجب دید که آن صحابی در درون آتش مشغول عبادت است. امام علیه السلام به شیعه مدعی فرمود: چند نفر اینگونه میشناسی که بتوانم با آنها قیام کنم؟

خیلی وقتها وقتی از ما سوال شود که اگر امام زمان به تو بگوید به جای درس خواندن برو سر میدان اصلی شهر سیگار بفروش آیا این کار را می کنی یا نه؟ در پاسخ می گوییم امام زمان چنین چیزی نمی گوید. این سخن، فرار از جواب پرسش است. معنای این حرف آن است که خدا به ابراهیم نمی گوید فرزندت را با دست خودت سر ببر و امام صادق به صحابی نمی گوید که به درون تنور آتشین برو. در حالی که می بینیم قضایایی از این دست در طول تاریخ تکرار شده است. حال وقتی از ما بپرسند که اگر امام زمان به تو بگوید از بالای کوهی سنگی و بلند خود را به پایین پرتاب کن و به این وسیله خودت را بکش فورا می گوییم خودکشی حرام است. اما این هم فرار از پاسخ است چون فرض مساله جایی است که برای ما با قطع و با دلایل منطقی ثابت شود که امام زمان علیه السلام چنین دستوری داده است.

اکنون پرسش بنده از خودم این است که چرا خود را برای قربانی آماده نکرده­ام که در چنین مواقعی بتوانم پاسخی روشن بدهم؟ چرا از این همه فرصت برای تهذیب نفس بهره نبردم؟ چرا بر اساس تکلیف عمل نکردم و از وظیفه فرار کردم؟ اگر ابراهیم فرزندش را سر می برید در طول تاریخ از سوی منکران و بهانه­جویان مورد طعنه و شماتت قرار می­گرفت اما او خود را برای شنیدن این شماتت آماده کرده بود. چرا من خودم را برای شنیدن شماتت­ها و طعنه­ها آماده نکردم که برای فرار از حرف مردم آنگونه که آنها می خواهند عمل می­کنم و کاری ندارم که خواسته آنها مطابق خواسته خدا هست یا نه؟ وای بر من در این عید قربان. اگر آماده قربانی نیستم شاید بهتر باشد که به جای عید، عزا بگیرم! نه؟

مجاهدین راه خدا فقط کسانی نیستند که خود را برای قربانی خویش آماده کرده­اند؛ بلکه مجاهدین بالاتر کسانی­اند که خود را برای قربانی نفس خویش آماده کرده­اند و در خود، آمادگی پذیرش فرمان خدا را ایجاد نموده­اند. اگر کسی در خود این آمادگی را ایجاد کرد که در صورت دستور خدا، با دست خویش فرزندش را سر ببرد اوست که خلیل الرحمن می شود و اوست برترین مجاهد راه خدا.

محمد مهدی احسانی فر

شب عید قربان- کنار بارگاه حضرت معصومه سلام الله علیها

وقتی نمی شود دوستان را دور هم جمع کرد باید برایشان اینگونه نگاشت! این حرفها را برای وبلاگ قافله خاکی نوشته ام:

گعده مجازی با بهره­ های حقیقی

گعده، همان «قعده» در عربی است که به معنای نشستن می­باشد. این واژه در اصطلاح عرف اهل زبان عربی و فارسی به معنای دور هم نشستن و سخن گفتن است؛ صحبت­هایی که موضوع خاصی ندارد و پراکنده و بر اساس دلخواه گعده­ کنندگان است.[1]

سه ویژگی اصلی گعده اینهاست:

1-      حداقل دو نفر شرکت­کننده داشته باشد تا دور هم نشستن صدق کند.

2-      شرکت­کنندگان با هم حرف بزنند.

3-      سخنانی که رد و بدل می­شود دلخواه باشد و الزامی نسبت به موضوع یا روش خاصی نباشد.

معمولا هدف از گعده رفع خستگی و نشاط ذهنی است و افراد آن دوستانی هستند که با روحیات هم آشنایند و از گفت­ وگو با یکدیگر لذت می­برند.

فرهنگ اسلامی برای اجتماع مومنین ارزش قایل شده و گردهم­ آیی اهالی ایمان و مخصوصا دوستان را موجب برکت­هایی برشمرده است و چنین اجتماعاتی را مشمول رحمات الهی می­داند.[2] از سوی دیگر حضور در جمع­هایی که در آن گناه می­شود و یا زمینه گناه فراهم می­گردد مورد نهی اسلام قرار گرفته است. اتلاف وقت نیز از مصادیق لغو است که برخی از اقسام لغو، مکروه و بعضی از اقسام آن حرام می­باشد. با کنار هم نهادن این دو دسته از دستورات اسلامی، می­توان نتیجه گرفت که اگر دورهم­ نشستن­های مومنین خالی از شبهه گناه بوده و فواید عقلایی داشته باشد پسندیده است و موجب جلب رحمت الهی می­باشد.

در میان احادیث به سفارش­هایی درباره گردهم ­آیی مومنین برمی­خوریم که سه نمونه را ذکر می­کنیم:

1-      امام صادق علیه السلام به اصحاب فرمود:«از خدا بترسید و برادرانی نیکوکار برای یکدیگر باشید. همدیگر را در راه خدا دوست بدارید و با هم رابطه داشته باشید. به یکدیگر رحمت کنید و به دیدار هم بروید و با هم ملاقات کنید. در این دیدارها کار ما را به یاد آورید و آن را زنده نگه دارید.[3]

2-      امام صادق علیه السلام می­فرماید:«لازم است مسلمین برای رابطه با یکدیگر و کمک به هم بر اساس عطوفت و همزیستی با اهل نیاز تلاش کنند که خداوند می­فرماید:"رحماء بینهم". باید مسلمان­ها زمانی که یکی از آنان غایب شد اندوهگین او شوند.[4]

3-      امام باقر علیه السلام به خیثمه فرمود:«ای خیثمه هرگاه شیعیان ما را دیدی سلام برسان و آنها را به تقوا توصیه کن و سفارش کن که غنی آنها به سراغ فقیرشان و قوی آنها به سراغ ضعیفشان برود و زندگانشان مردگان را تشییع کنند و در خانه­ های هم به ملاقات یکدیگر بروند؛ زیرا هنگامی که شیعیان ما به ملاقات هم می­روند کار ما زنده می­شود. خدا رحمت کند کسانی را که کار ما را زنده کنند.[5]

در این احادیث و روایات متعدد دیگر به گردهم­ آیی مومنین و ملاقات آنها با یکدیگر سفارش شده است؛ مخصصوصا اگر این ملاقاتها با قصد عیادت مریض، گره­ گشایی از گرفتاری­های دوستان و مواردی از این قبیل باشد. همچنین توصیه شده که در این دیدارها به امور دینی مثل احکام شرعی، عقاید اسلامی، آداب و رفتار مذهبی، مشکلات مسلمین و راه حل آن و موضوعاتی از این دست پرداخته شود. همه اینها به زنده نگه داشتن دین منجر می­شود که زنده­ نگه دارندگان آن مشمول دعای امام باقر علیه السلام خواهند بود. ان شاء الله

اکنون در فضای مجازی اردوی جهادی دانشگاه شهید باهنر کرمان، گعده خوبی شکل گرفته است. این گردهم­ آیی مجازی مومنین با هدف گره­ گشایی از کار مسلمین و خدمت به مردم است؛ لذا مشمول دعای امام پنجم علیه السلام است. آنچه اهمیت دارد دو نکته است:

1-        اظهار حضور در این گعده: معصومین علیهم السلام می­خواستند ارتباطات مومنین با هم برقرار و مستحکم باشد لذا دستور دادند که شیعیان به دیدار هم بروند و با یکدیگر سخن بگویند. شاید حضور پشت یک دیوار هم بتواند برخی از فواید دورهم ­نشینی را داشته باشد اما این، مورد نظر روایات مذکور نیست بلکه مقصود این احادیث، اظهار دوستی، اظهار همراهی و سخن گفتن با یکدیگر است. ممکن است برخی از جهادگران عزیز از صفحه این وبلاگ بازدید روزانه داشته باشند. این، خوب است اما مشمول گرد هم­ آیی و اظهار دوستی در فضای مجازی نیست. فضای مجازی تعریف و ویژگی­های خاص خود را دارد و اظهار همراهی در آن حداقل با گذاشتن نظر در قسمت مخصوص محقق می­شود و مطلوب­تراز آن سخن گفتن در این گعده ایمانی است.

2-       بسیار مناسب است که این گعده مجازی زمینه گردهم­ آیی فصلی نوسندگان و مرتبطین را فراهم کند تا هم نص روایات عمل شده باشد و هم دیدار دوستان، زمینه رشد کار و نشاط روحی را فراهم نماید.

محمد مهدی احسانی­فر

قم- 8/7/90

[1] . مراجعه: لسان العرب: ذیل ماده قعد.

[2] . مراجعه: الکافی: ج1 ص275باب زیارت مومنین.

[3] . الکافی: ج1ص275ح1.

[4] . همان: ح4.

[5] . همان: ح2.

چندی پیش در وبلاگ قافله خاکی یادداشتی منتشر شد که به بیان ضعفهای اردوی جهادی دانشجویان دانشگاه باهنر کرمان پرداخته بود. از آنجا که بنده در یکی از سفرهای این دوستان همراهشان بودم و در غیر این سفر هم ارتباطاتی با آنها داشتم و دارم به نظرم رسید که برخی از محاسن این طرح را بازگو کنم.لذا یادداشت زیر را نوشتم که در این وبلاگ منتشر شد.

به نام حضرت دوست

در فرهنگ اسلامی، تعریف کردن از خود، رفتاری ناپسند است. همواره معصومین علیهم السلام سفارش کرده­اند که بدی­های خود را ببینید و خوبی­های دیگران را.

در یادداشت «خود زنی»، به این سنت مهم عمل شده است. به نظرم رسید، حال که دوستان جهادی به این روش دینی عمل کرده­اند بنده هم برخی از قوت­های این طرح را با توجه به سفری که در خدمت دوستان بودم بازگو کنم. در این چند بند نمونه­هایی را عرضه می­کنم:

1-   وقتی کسی خواب است، از حیث روحی در ارتباط با عالم دیگری قرار دارد و چون این ارتباط، ضروری و جذاب است پس از بیدار شدن لحظات و یا حتی دقایقی طول می­کشد که از حال و هوای آن عالم خارج شود. از حیث مغزی هم در خواب، مدل فعالیت مغز تغییر کرده و پس از بیداری دقایقی طول می کشد تا فایلهی مغز به طور کامل باز شده و انسان به حالت عادی باز گردد. در روایات، رزمندگان از حالت خواب کامل منع شده­اند و در نهایت به آنها حالت چرت و خواب سبک که نسبت به روح و مغز حفاظت بیشتری دارد توصیه شده است. برایم جالب بود که در این سفر یکی از دوستان که همواره سیبل شوخی دیگران بود آنچنان بر مغز خود کنترل داشت که در حالت خواب کامل، وقتی با ریختن ناگهانی آب سرد بر سر و بدنش بیدارش می­کردند بلا فاصله خود را با محیط تطبیق داده و لبخند میزد و حتی بدون فاصله شروع به صحبت عادی می کرد. از این نمونه­ شاید در صدها نفر یکی باشد.

پیش از نگارش بند دوم این نکته را متذکر شوم که قصد جک گفتن و خاطره­گویی ندارم بلکه می­خواهم داشته­هایتان را بازگو کنم.

2-   بیشتر افرادی که در گود کارهای اجرایی قرار می­گیرند از انتقاد صریح و مستقیم می­هراسند. مخصوصا اگر در جمع دیگران مورد انتقاد قرار گیرند؛ مخصوصا اگر این انتقاد، پیشتر و به طور خصوصی به آنها گفته نشده باشد؛ مخصوصا اگر این انتقادات مستمر باشد؛ مخصوصا اگر این مسوول، مشغول انجام کاری پر مشقت باشد که تصمیم گیری در آن، آنی باشد. اینها همه باعث می شود که ظرفیت شنیدن انتقاد و حتی پیشنهاد کاهش یابد. در این سفر مکرر مشاهده کردم که برخی از دوستان- لابد از باب اگر با دیگرانش بود میلی(!)- هر روز وظیفه خود می­دانستند که به مسوولین اردو انتقاد کنند؛ اما هیچگاه ندیدم که آن مسوول، با انتفادها برخورد نامناسب کند. این قوت که ناشی از توان کنترل نفس است امری است ستودنی، پاس­داشتنی و البته نیازمند مراقبت برای حفظ همیشگی آن.

3-   بعضی­ها وقتی جایگاهی می­یابند شان خود را بالاتر از آن می بینند که در سختی­ها کار کنند یا تحت فرمان دیگران مخصوصا همسنان خود باشند و یا به مردم محروم بپردازند. از این نمونه در بین مسوولین کشورهای مختلف دنیا زیاد است. در این سفر برخی از دوستان که توانمندی­های خاصی داشتند دوشادوش بقیه و با تواضعی که ناشی از تربیت اسلامی است، به کار برای مردم محروم می­پرداختند و حتی برخی از اینها از جهت سنی بزرگتر از مسوولین اردو بودند اما ندیدم که بزرگتری سنی خود را به روی کسی بیاورند و یا رتبه و جایگاه خویش را زمینه تفاخر قرار دهند؛ بلکه مانند همه جهادگران، گوش به فرمان مسوول بودند و برای خویش امتیازی نمی­دیدند.

4-   همواره در موقعیت­های ناخوشایند می­توان به توانایی واقعی افراد پی برد. بهترین دوستان را در این موقعیت­ها می توان برگزید. در سفرهای این­چنینی موقعیت­های دشواری پیش می­آید که تصمیم­گیری در آن از قبیل مدیریت بحران است. مدیریت بحران بیش از هر چیز به بزرگی نفس نیاز دارد. در این سفر در یک موقعیت سخت، ماشین گروهی از دوستان خراب شد و ساعت­ها زیر آفتاب داغ ماندند وقتی به آنها رسیدم تعدادی از آنها را با روحیه بالا یافتم گویا که هیچ اتفاقی نیفتاده است و تازه عده­ای از آنها با روشهای مختلف به آرام کردن دیگران اقدام می­کردند. این کار نشان از بصیرت این نیروهاست که فهمیده­اند در موقعیتی هستند که چیزی در اختیار مسوول نیست تا بخواهد اقدامی بکند و هر اقدامی هم که از دستش بر می­آمده انجام داده و اعتراض در اینجا معنایی جز قُر زدن ندارد؛ پس باید خود را آرام نگه داشت و به آرامش دیگران هم کمک کرد. این بصیرت اگر به صحنه اجتماعی و سیاسی بیاید بسیاری از مشکلات جامعه حل می شود.

5-   گاهی بین نوجوانان و جوانان به دلیل روحیات سنی و عدم کنترل این روحیات، شوخی­ها، بی­احترامی­ها و احیانا بی­ادبی­هایی به وجود می­آید که قطعا بر روابط بلند مدت آنها با یکدیگر اثر منفی خواهد گذاشت. در این سفر، ادب، احترام و جدیت برای کار، با وجود شوخی­های معمولی و غیر منفی، وجه غالب بود.

این پنج نکته، از مهمترین قوت­های اردوی جهادی دانشگاه شهید باهنر کرمان است که می­ارزد برای حفظ آن، نشست­هایی برگزار شود، یادداشت­ها و مقالاتی نگاشته شود و تصمیماتی اتخاذ گردد.

چند وقت پیش یادداشت «راز دریا» را در وبلاگ قافله خاکی منتشر شد. دوست گرامی ام جناب آقای نیکروز ذیل آن یادداشت کامنتی نگاشت که نوشته ایشان و پاسخ بنده از این قرار است:

جناب آقای احسانی فر، از اینکه همواره به این گروه توجه دارید بسیار ممنون هستم. به نظر بنده لازمه یک بار دیگه دیدگاه و نظرات ناب امام را بررسی کنیم، چون احساس میشه برخی از نظرات امام کمتر مطرح شده و اگر هم بیان شده اجرایی نشده و نهایتا فراموش شده. از طرف دیگه مواردی هم از نظرات امام بوده که بسیار اغراق شده، در حالی که شاید از اولویت کمتری برخوردار بوده.
همین الان میبینیم برخی ها امام را اونجوری که بوده نشون نمی دن، بلکه جوری که خودشون دوست دارن و به نفعشونه نشون میدن و این خوب نیست.
به هر حال تشبیه جالبی از امام در این متن وجود داشت که به یاد همه ما می مونه : دریا

در پاسخ به نظر اول:
دیدگاههای امام در مسیر فرمایشات معصومین علیهم السلام است. این را پس از مطالعه حدود بیست هزار آیه و حدیث می گویم. شاید استفاده مستقیم امام از آیات و روایات کم باشد اما متون صحبتهای ایشان، همان متون آیات و روایات و یا بیان مصادیق آنهاست اما معمولا اشاره ای به آیه و حدیث بودن صحبتشان نمی کنند. در حقیقت، سخن امام، تطبیق امروزین قرآن و حدیث و تفسیر آن است.
بنده هم قبول دارم که بسیاری از نظرات امام هنوز اجرا نشده و مدعیان پیروی از امام در هر دو جناح، آنجا که سخن ایشان با منافع حزبی تعارض پیدا کرده، گاهی به گونه دیگری عمل کرده اند و به همین دلیل رهبر معظم انقلاب اسلامی در چند ماه گذشته مساله تقوای حزبی، گروهی و اجتماعی را مطرح کرده اند و تصریح نمودند که جناح چپ تقوای حزبی ندارد. اما این را بگذارید کنار آن سخن امام که در وصیتنامه فرمودند: من ادعا نمی کنم که در جمهوری اسلامی به اسلام عزیز با همه ابعادش عمل میشود. رهبری معظم هم شبیه این فرمایش را داشتند که ما می خواهیم به سمت اسلام حرکت کنیم و تاکنون هم انصافا به این سمت پیش رفته ایم.
آنچه اکنون برای ما مهم است آشنایی دقیق با سیره و سخن امام است. خواندن یک دور صحیفه نور را در این زمینه توصیه میکنم. خود بنده این کار را زمانی که هم سن شما بودم انجام دادم. سپس باید به پیاده کردن سخنان و سیره امام در زندگی شخصی خود و در محیط اطرافمان بپردازیم و البته باید همواره مطالبه گر این سخنان و سیره از مسوولین باشیم.

جهادی ماندن سخت است اما آن هم گونه ای مجاهدت است،

قبلا می گفتیم:
آن مجاهدت های خاصانه هور الهویزه،
آن سازگاری ها با سرمای کردستان،
آن نمازهای عاشقانه فکه،

 آن راز و نیازهای خونین شلمچه را
تا دستتان به جایی بند می شود از یاد نبرید.
و امروز می گوییم:
اگر مردی، جهادی بمان!
اگر هنرمندی، با نیت خدمت به خلق درس بخوان!
اگر آرزومندی، تنهایی با معبود را فراموش مکن!
اگر دردمندی، یادت باشد که دیگرانی هم هستند که داغ دیده اند،

داغ فراموش شدگی،

داغ فقر فرهنگی.
تا چشمت به کسی افتاد، اثر مجاهدت را از پیشانی ات پاک مکن!
تا تنها شدی، با نفس اماره خلوت مکن!
و تا در جمع وارد شدی، خودت را مطرح نکن!
مرد باش و مجاهد که خدا مجاهدین را دوست دارد.

روش تحقیق

حجت الاسلام و المسلمین کرمی از اساتید روش تحقیق کلاسهایی را در مرکز ادبی حوزه برگزار می کرد و نگارنده در آن شرکت می کردم. ویژگی این کلاسها نظم خاص مطالب بود. همین نظم به صورت تطبیقی بر تمرین ها اعمال می شد.

نگارش و ویراستاری

جناب آقای شهدادی مسوول سرویس مقالات روزنامه کیهان در قم بود. ایشان کلاسهایی را در مرکز ادبی حوزه برگزار می کرد و نگارنده در آن شرکت می کردم. ویژگی کلاس ایشان نظم مطالب و آکادمیک بودن آن است.

احادیث موضوعه

استاد حجت الاسلام و المسلمین دکتر عبد الهادی مسعودی این درس را در موسسه دار الحدیث و برای محققین پژوهشکده در پنج جلسه ازایه کردند. ویژگی این درس عمق خوب تحلیلهای آن بود که در چارچوب روشهای علمی پذیرفته شده در حوزه ارایه می شد.

درایه الحدیث

حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد کاظم رحمان ستایش این درس را در موسسه دار الحدیث و برای محققین پژوهشکده در هشت جلسه ارایه کردند.

تاریخ حدیث شیعه

استاد حجت الاسلام و المسلمین سید محمد کاظم طباطبایی در موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث درس تاریخ حدیث شیعه را در حدود 30 جلسه ارایه کردند که نگارنده توفیق شرکت در آن را داشتم. ویژگی این درس نو بودن روش استاد بود که بر مبنای تاریخ معصومین تاریخ حدیث را بیان می کردند و مطالب را حول محور معصومان سامان می دادند و در نهایت تصویری از تاریخ حدیث دوره هر معصوم در ذهن مخاطب ایجاد می شد که برای مقایسه ادوار با یکدیگر و شناسایی نمادهای هر دوره بسیار مفید بود.

از این جلسات یک دفتر تقریر کردم.

بعدها استاد، مطالب تاریخ حدیثی خود را در قالب کتاب تاریخ حدیث شیعه در دو جلد در دانشکده حدیث چاپ و منتشر کردند.

کلیات علوم حدیث

 در این درس علوم حدیث و مرتبطات آن مورد شناسایی قرار گرفته و جایگاه هر یک مشخص می­شود. مباحث مرتبط با حجیت حدیث از سرفصل های این درس است.

این بحث را استاد حجت الاسلام و المسلمین سید محمد کاظم طباطبایی در پنج جلسه در موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث تبیین کردند و نگارنده آن را تقریر نمودم.

ویژگی این بحث، عمق علمی خوب آن نسبت به موارد مشابه تا آن تاریخ(یعنی سال1384) است. همچنین دسته­بندی علوم حدیث که ایشان ارایه کردند در زمان خودش مناسب بود. امروزه با تنقیحات صورت گرفته در هندسه علوم حدیث، بسیاری از سر فصلها و دسته بندی ها و محتویات بحث سال 1384 استاد طباطبایی نیاز به تجدید نظر دارد.

فقه الحدیث

عنوان درس استاد حجت الاسلام و المسلمین دکتر عبد الهادی مسعودی است که در حدود 20 جلسه در موسسه دار الحدیث ارایه شد و نگارنده آن را تقریر نمود.

ویژگی این درس عمق علمی خوب آن بود. مثال­های کاربردی و تطبیق مطالب با علم اصول فقه از دیگر ویژگیهای این درس بود.

آسیب شناسی روایات تفسیری

در این درس با آفتهای احادیث تفسیری که بیشتر در تفاسیر اهل سنت وجود داشته و از آنجا به تفاسیر شیعه منتقل شده آشنا می شویم. نسبتهای ناروا به انبیاء و بیان صفات محدود کننده برای ذات ربوبیت و داستانهای ذیل آیات قرآن و برخی مطالب کلامی ذیل آیات شریفه از مباحث مطرح شده در این درس بود که حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر رفیعی ارایه کردند. همچنين انواع روايات تفسيري ضعيف و تحليل نوع ضعف آنها از ديگر مطالب اين درس بود.

سند شناسی

این درس را حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد کاظم رحمان ستایش ارایه کردند. مبانی سند شناسی و مستندات آن در این درس مورد بحث قرار گرفت. نظم قابل تحسین مطالب از ویژگیهای این درس بود.

بررسی تطبیقی منابع رجالی

در این درس حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد کاظم رحمان ستایش به بررسی منظم و فنی منابع رجالی شیعه و اهل سنت پرداخته آنها را با یکدیگر مقایسه کرده و کاربردهای عام و خاص هر یک و اشکالات و قوتهای آن را بحث نمودند. نظم و روشمندی مباحث از ویژگیهای اصلی این درس پرفایده بود.

قرآن در روایات اهل بیت علیهم السلام

حجت الاسلام و المسلمین دکتر ناصر رفیعی در این درس به بیان فضایل و فواید و کارکردهای قرآن از زبان اهل بیت علیهم السلام و نیز روش تفسیری اهل بیت پرداختند.

روش فهم حدیث

این درس را استاد گرامی حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر عبد الهادی مسعودی ارایه کردند. ایشان مراحل مختلف فهم حدیث را بیان نموده و مثال­های خوبی ذکر کردند. ویژگی اصلی این درس استفاده مناسب آن از مباحث علم اصول فقه و قواعد فقهیه در فهم حدیث بود. هم­چنین از قواعد علم منطق هم در درس استفاده می­شد و مجموعه اینها، عمق خوبی به بحث ها بخشیده بود.

پژوهش های حدیثی معاصر

در این درس با محورهای تحقیقات حدیثی عصر حاضر آشنا می شویم. همچنین صاحبان برترین آثار حدیثی معاصر و روش کاری آنها را می شناسیم. این درس را حجت الاسلام آقای مهریزی ارایه کردند.

آسیب­شناسی حدیث

این درس را استاد گرامی حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر مسعودی تدریس کردند. ویژگی این تدریس نگاه­های خوب حوزوی به مطالب بود. به­کارگیری صحیح قواعد علم اصول و تجربیات فقهی در شناسایی آسیب­های حدیث و تطبیق معتدلانه آن بر مصادیق، از نقاط روشن این درس بود.

اختلاف الحدیث

این عنوان از مهمترین و مشکل­ترین و پرکاربردترین مباحث علم الحدیث است که در همه موضوعات حدیثی دارای اثر می­باشد. مهارت در این موضوع نیاز به تمرین مستمر و فراوان دارد. این موضوع به همان اندازه که مهم است یادگیری ناقص و دست و پا شکسته­اش خطرناک است. یکی از مهمترین دروس دانشکده حدیث که استاد گرامی حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد احسانی­فر مطرح کردند درس اختلاف الحدیث بود که متاسفانه به صورت غیر رسمی برگزار شد. تقریرات این درس از مهمترین نگاشته­های بنده در دانشکده علوم حدیث است.

حوزه ها و مکاتب حدیثی

در این درس با حوزه های حدیثی شیعه و اهل سنت و نیز مکاتب حدیثی آشنا می شویم. حوزه های حدیثی مثل قم، بغداد و ... و مکاتب حدیثی مثل عقل گرا، نص گرا و ... است. این درس توسط جناب آقای مهریزی ارایه شد و نگارنده، مطالب درس را در جزوه­ای تقریر کرده ام.

مبانی جرح و تعدیل

مبانی جرح و تعدیل از مباحث علم رجال است که در آن مبانی تضعیف و توثیق روات بحث می­شود؛ صرف نظر از اینکه چه رواتی تعدیل یا تضعیف شده­اند. در حقیقت مبانی جرح و تعدیل در حکم علم اصول نسبت به علم فقه است.

این بحث را در کلاس­های حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد کاظم رحمان ستایش تقریر نمودم.

تفسیر اثری

تفسیر اثری با گرایش تطبیقی، عنوان دو ترم کلاس استاد گرامی حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد احسانی­فر بود که یک ترم به تفسیر روایی شیعه و یک ترم به تفسیر روایی اهل سنت اختصاص داشت. ویژگی این دروس علاوه بر گرایش تطبیق بر متون، دقت­های عمیق آن بود. استاد گرامی در درس با به کار گیری قواعد منطق و اصول فقه و مخصوصا مباحث الفاظ و تعادل و تراجیح در تفسیر قرآن روش قویمی را به شاگردان یاد دادند. این روش در همه جلسات مورد تمرین قرار می­گرفت به گونه ای که اگر کسی با کلاس همراهی می­کرد در طول این 32 جلسه مبانی کلی روش تفسیر روایی را می­آموخت. ویژگی دیگر روش کار استاد، فاصله مبانی ایشان با مبانی اخباریون است که نقاط میز بین روش خود و روش اخباریون را به طور واضح بیان نموده و در کلاس بر آن ممارست می­کردند.

تقریرات این درس را در 60 صفحه نگاشته­ام.

اصول و مقدمات تفسیر

این درس را حجت الاسلام دکتر کاظم قاضی زاده ارایه کردند و به مقدمات تفسیر پرداخته شد. معرفی منابع تفسیری معاصر که دارای ویژگیهای خاصی بودند مثل تفسیر ابن عاشور از خصوصیات این کلاس بود. همچنین اصول تفسیر هم مورد بحث قرار گرفت. درباره تفسیر علمی و نیز نقش تاریخ تفسیر در تفسیر مباحث خوبی ارایه شد. درباره ترجمه قرآن نیز بحثهای فنی خوبی صورت گرفت.

آسیب شناسی روایات تفسیری

در این درس با آفتهای احادیث تفسیری که بیشتر در تفاسیر اهل سنت وجود داشته و از آنجا به تفاسیر شیعه راه یافته آشنا می شویم. نسبتهای ناروا به انبیاء و بیان صفات محدود کننده برای ذات ربوبیت و داستانهای ذیل آیات قرآن و برخی مطالب کلامی ذیل آیات شریفه از مباحث این درس بود که حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر رفیعی ارایه کردند. همچنین انواع روایات تفسیری ضعیف و تحلیل نقاط ضعف آنها از مطالب این درس بود.

قرآن در روایات اهل بیت علیهم السلام

حجت الاسلام و المسلمین دکتر ناصر رفیعی در این درس به بیان فضایل و فواید و کارکردهای قرآن از زبان اهل بیت علیهم السلام و نیز روش تفسیری اهل بیت پرداختند.

تفسیر غرر آیات(آیات برگزیده)

درس تفسیر غرر آیات توسط حجت الاسلام دکتر قاضی­زاده ارایه شد. در این درس از هر جزء قرآن کریم 10 آیه که جامعیت یا کاربرد امروزی گسترده­تری دارد و در مجامع علمی یا در میان مردم بیشتر مطرح است، مورد توجه و تفسیر قرار گرفت.

در این درس پس از ارایه ترجمه آیه، تفاسیر مختلفی بررسی می­شد و مورد نقد قرار می­گرفت و در نهایت، تحلیل و جمع­بندی استاد و شاگردان ارایه می­شد.

تفسیر موضوعی

در این عنوان که توسط حجت الاسلام قاضی­زاده ارایه شد، موضوع حکومت در قرآن مورد بررسی قرار گرفت. دکتر قاضی­زاده درباره این موضوع کارهای مفصلی انجام داده و مقالات متعددی چاپ کرده است. در این بحث دلالت ظاهر آیات قرآن بر مباحث حکومت  مورد بررسی قرار گرفت و درباره مباحث مطرح در علوم سیاسی مثل مشروعیت سیاسی و انواع رهبری و ... با آیات قرآنی بحث تطبیقی شد و مورد تقریر نگارنده قرار گرفت.

مکاتب تفسیری

این درس را آقای دکتر شاکر ارایه کردند. ویژگی اصلی محتوایی این درس تفکیک بین مکتب، روش و رویکرد بود که برای شناسایی دیدگاه­های تفسیری کاربرد بسیاری دارد. تبیین ایشان نسبت به این نظریه بسیار خوب و کاربردی بود.

علوم قرآنی

این درس را آقای دکتر شاکر ارایه کردند. برخی از مباحث این عنوان عبارت است از: گوینده و مخاطب قرآن، شاخه­ها و منابع علوم قرآنی، تاریخ قرآن، وحی، نزول قرآن، اسباب نزول، مکی و مدنی، زبان قرآن. ویژگی این درس ارایه برخی مباحث نو یافته در این عرصه و دیدگاه­های جدید و قدیم و مبانی هر یک بود.

تفسیر عرفانی

این درس را حجت الاسلام و المسلمین دکتر زاهدی ارایه کردند. در این درس مبانی و ویژگی­های تفسیر عرفانی تبیین شد. همچنین مفسرین عرفانی و دیدگاههایشان تشریح شد و برخی از کتب تفسیر عرفانی مورد بررسی قرار گرفت. تاریخ این تفسیر هم بیان شد. ویژگی این درس تبیین خوب محورهای بررسی تفاسیر عرفانی بود.

نقش اهل بیت در تفسیر قرآن

این درس توسط حجت الاسلام و المسلمین دکتر مهدوی راد ارایه شد. در این درس حجیت احادیث تفسیری اهل بیت علیهم السلام، ویژگی­های آن و آسیب­هایش مورد بحث قرار گرفت.

مفردات قرآن

این درس را آقای دکتر هادی حجت ارایه کردند. در این درس، روش فهم مفردات قرآن و منابع آن مورد بحث قرار گرفت و نمونه­هایی به طور تطبیقی بررسی شد.

تاریخ تفسیر

این درس را آقای دکتر هادی حجت در دانشکده علوم حدیث قم ارایه کردند. در این درس تاریخ تفسیر قرآن کریم و تاریخ روش­های تفسیر قرآن ارایه شد. همچنین برخی از منابع تفسیری مورد بحث قرار گرفت.

تفسیر اثری

تفسیر اثری با گرایش تطبیقی، عنوان دو ترم کلاس استاد گرامی حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد احسانی­فر بود که یک ترم به تفسیر روایی شیعه و یک ترم به تفسیر روایی اهل سنت اختصاص داشت. ویژگی این دروس علاوه بر گرایش تطبیق بر متون، دقت­های عمیق آن است. استاد گرامی در درس با به کار گیری قواعد منطق و اصول فقه و مخصوصا مباحث الفاظ و تعادل و تراجیح در تفسیر قرآن روش قویمی را به شاگردان یاد دادند. این روش در همه جلسات مورد تمرین قرار می­گرفت به گونه ای که اگر کسی با کلاس همراهی می­کرد در طول این 32 جلسه مبانی کلی روش تفسیر روایی را می­آموخت. ویژگی دیگر روش کار استاد، فاصله مبانی ایشان با مبانی اخباریون است که نقاط میز بین روش خود و روش اخباریون را به طور واضح بیان نموده و در کلاس بر آن ممارست می­کردند.

تقریرات این درس را در 60 صفحه نگاشته­ام.

قرآن و عهدین

آقای دکتر شاکر که نسبت به قرآن و عهدین کار تطبیقی انجام داده­اند­ این عنوان را به صورت غیر رسمی ارایه کردند. در این درس به شباهت­ها و تفاوت­های محتوایی قرآن و کتب مقدس پیشین پرداخته شده و برخی محتویات مشترک مورد تطبیق قرار گرفته است. همچنین تاریخچه­ای از کتب مقدس و نیز تاریخچه­ای از قرآن از نظر پیروان عهدین ارایه شده است. یکی از ویژگیهای این درس، نگاه آزاداندیشانه آن در عین پایبندی به اصول اسلامی بود. 

نویسندگی

جناب آقای رضا بابایی از نویسندگانی است که خوب می­نویسد، طبیعی می­نویسد و نوشته­هایش بر مخاطب اثر می­گذارد. کلاس نویسندگی ایشان در مرکز هنری دفتر تبلیغات قم برگزار می­شد و نگارنده در آن شرکت می کردم. ویژگی کلاس ایشان بیان نکات تجربی مفید بود. مطالب آکادمیک را در کتب و کلاس­های دیگر می­توان به دست آورد ولی تجربیات هر فرد مخصوص اوست و بیان تجربه از ناحیه هر کسی متناسب با روحیات و داشته­های اوست و این است که به تجربیات هر فردی ویژگی خاصی می­بخشد.

درسنامه معرفة الوضع

نگارنده این درس را در مرکز تخصصی حدیث حوزه در مقطع سطح دو ارایه کرده است. در این درس پس از شناسایی واژگان مرتبط، جایگاه، تعریف، ضرورت و هدف علم به بررسی وقوع وضع در احادیث مسلمین پرداخته می شود و پس از اثبات آن تاریخ وضع بررسی می گردد. سپس واضعان را معرفی می شوند. بحثهای دیگر این مجموعه عبارت است از: روشهای وضع و منابع آن، شیوه های شناسایی احادیث موضوعه، احکام حدیث موضوع، وضع از نگاه مستشرقین و برخی عناوین دیگر.
این موارد هم ضمیمه درسنامه است: موضوعاتی برای تحقیق در علم معرفة الوضع به همراه معرفی منابع متناسب، کتابشناسی منابعی که به جمع آوری احادیث موضوعه و اسامی واضعان پرداخته اند، یادداشتی درباره نسبت دادن وضع به کسی یا منبعی، منابع درسنامه به همراه کتابشناسی آن، فهرستی برای کتاب معیارهای شناخت احادیث ساختگی، ساختار جامع بحث با جزئیات، پاورپوینت تدریس.

تفسیر سوره فتح

سوره فتح دارای مضامین سیاسی و اخلاقی و اجتماعی است. تفسیر موضوعی این سوره با تاکید بر سیاق و نیز تفسیر ترتیبی این سوره با تاکید بر فقه اللغه مورد توجه پژوهش حاضر قرار گرفته است. این پژوهش تکمیل نشده و در مرحله تدوین است. یکی از محورهای مورد توجه در این پژوهش عملیات روانی و روش های آن است.

دوره تربیت مربی کودک و نوجوان

این دوره از سوی مرکز تربیت مربی کودک و نوجوان دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم هرساله برگزار می­شود و دو سال طول می­کشد. این دوره شامل سه مرحله مقدماتی، تکمیلی و تخصصی است.

دروس دوره مقدماتی تکمیلی که مورد تقریر نگارنده قرار گرفته عبارت است از:

1-      نویسندگی و شعر کودک و نوجوان- استاد سنایی فرخی

۲- مهارت های کلاس داری کودک و نوجوان- استاد راستگو

۳- روان شناسی کودک و نوجوان- استاد مهاجرانی

۴- اسباب بازی

۵- اردوداری- استاد راستگو

۶- مبانی تربیت در اسلام- استاد راستگو

دوره فشرده علوم و معارف حدیثی

اولین دوره فشرده علوم و معارف حدیثی که سال 1382 در دانشکده حدیث شهر ری برگزار شد، مفصل تر از دوره­های فعلی بود و محققین اصلی دار الحدیث در آن تدریس می­کردند. هم اکنون شاید بیست دوره برگزار شده باشد ولی هیچ یک به قوت و تفصیل دوره اول نبود. نگارنده مباحث این دوره را تقریر کرده است که شامل عناوین زیر است:

1-      آشنایی با مصطلحات حدیث- دکتر هادی حجت

2-      نگاهی به کتب تفسیری- دکتر مجید معارف

3-      آشنایی با تاریخ حدیث- حجت الاسلام و المسلمین دکتر رحمان ستایش

4-      کلیات علوم حدیث- استاد حجت الاسلام و المسلمین سید محمد کاظم طباطبایی

5-      سبک شناسی کتب حدیثی- استاد حجت الاسلام و المسلمین دکتر عبد الهادی مسعودی

6-      آشنایی با کتب حدیثی شیعه- دکتر هادی حجت

۷- مفاهیم دعا- استاد آیت الله محمدی ری شهری

۸- عفاف در قرآن و حدیث- حجت الاسلام دکتر عباس پسندیده

۹- حیا در قرآن و حدیث- حجت الاسلام دکتر عباس پسندیده

۱۰- رضایت از زندگی- حجت الاسلام دکتر عباس پسندیده

۱۱- مهارت های روابط اجتماعی- استاد حجت الاسلام و المسلمین دکتر عبد الهادی مسعودی

۱۲- رابطه حدیث با دانش های بشری- حجت الاسلام دکتر عباس پسندیده

۱۳- سیره پیشوایان دینی- آقای دلشاد تهرانی

 ۱۴- روزه در زندگی من- حجت الاسلام دکتر عباس پسندیده

۱۵- نگاهی به کتب تفسیر اثری- آقای دکتر مجید معارف

۱۶- آفات دینداری در نهج البلاغه- آقای مصطفی دلشاد

۱۷- مقایسه اجتماعی و نقش آن در زندگی- حجت الاسلام دکتر عباس پسندیده

۱۸- آشنایی با نهج البلاغه- آقای مصطفی دلشاد

۱۹- سیره نبوی- آقای مصطفی دلشاد

۲۰- تاریخ حدیث- حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد کاظم رحمان ستایش

۲۱- آشنایی با علم رجال- آقای علی روحانی

۲۲- تاثیر حدیث بر ادب فارسی- آقای دکتر محبتی

۲۳- مهارتهای مقابله با تنیدگی- حجت الاسلام دکتر عباس پسندیده

۲۴- آشنایی با منابع روایی اهل سنت- آقای علی روحانی

۲۵- رابطه قرآن و حدیث- حجت الاسلام و المسلمین دکتر علی نصیری

۲۶- مبانی نقد و فهم حدیث- استاد حجت الاسلام و المسلمین دکتر عبد الهادی مسعودی

۲۷- شیوه دستیابی به احادیث- حجت الاسلام احسان سرخه ای

ملاک­های اعتبارسنجی منابع حدیث شیعه

عنوان پایان­نامه کارشناسی ارشد نگارنده است که در تاریخ هشتم دی ماه 1389 در دانشکده حدیث قم دفاع شد و نمره 5/19 گرفت. این پایان­نامه شامل سه بخش اصلی است: بخش اول آن کلیات و مبانی بحث است که نگارنده علاوه بر مباحث کلی مثل تعاریف، مبانی اصولی بحث را در آنجا آورده و در تعاریف نیز نسبت به تعریف منبع نوآوری مبتنی بر معیارهای پذیرفته­شده داشته است. در بخش دوم به معرفی ملاک­های سنجش اعتبار منابع حدیثی پرداخته و حدود 150 ملاک مطرح و بر آن استدلال شده است. بخش سوم به بررسی روش­های جمع­بندی ملاکها اختصاص دارد و سه روش مطرح شده است.

سعی نگارنده این بوده که مطالب علاوه بر پشتوانه­های قویم نظری دارای بُعد کاربردی باشد.

برای نگارش این پایان­نامه از بیش از 300 منبع فیش­برداری شده و مقدمه و موخره حدود 1200 منبع حدیثی مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین حدود 2000 ساعت زمان برای پژوهش و نگارش این کار صرف شده است.

روش آیین­ نامه نویسی

نگارش آیین­ نامه از الزامات همه نهادهای رسمی و اداری است. گاهی آیین ­نامه با اساس­نامه و مشابهات آن مثل چشم ­انداز و برنامه بلند مدت و ... اشتباه گرفته می­شود. تدوین آیین­ نامه اصول خاص خود را دارد تا بتواند از عهده تکلیف آیین­ نامه­ ای خود برآید وگرنه به سندی بی­ فایده یا کم ­فایده تبدیل خواهد شد.

در این درس­نامه که چندین بار توسط نگارنده تدریس شده، به طور کاربردی با اصول آیین­ نامه نویسی آشنا می­شویم.

بررسی مکان های تبلیغی

بحثی است در شناسایی مکان های تبلیغات دینی که در آن به بیش از 20 گروه مکانی پرداخته شده است. این بحث از مسجد آغاز شده و به ماشین های مسافربر پایان می یابد. به همه این جایگاه ها به عنوان جایی برای تبلیغ دین نگاه شده است. در هر یک از این مکان ها پنج محور مورد بحث قرار گرفته:

 1- شناسایی مکان

2- شناسایی مخاطبین

3- برنامه های قابل اجرا

4- موضوعات قابل طرح

5- آسیب ها

این بحث حاصل جلسات هفتگی گروه تبلغی پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله است.

منبع­ شناسی رجال شیعه

درسنامه منبع­شناسی رجال شیعه به شناسایی منابع رجالی و نویسندگان آنها در دوران متقدم و متاخر و معاصر می­پردازد. در این درس­نامه کتب موجود مورد بررسی قرار گرفته و نقاط ضعف و قوت و ویژگیهای آنها بیان شده است. ویژگی این درسنامه ارایه کاربردی مطالب با هدف آسانی مراجعه به کتب و هدفمندی این مراجعات است. 

این درس­نامه را در سال ۱۳۸۸ در جامعة المصطفی العالمیه تدریس کردم.

نگاهی به روایات نهی از قیام پیش از ظهور

یادداشتی است کوتاه درباره روایات ناهی از قیام قبل از ظهور حضرت حجت صلوات الله علیه که در آن پس از گردآوری همه احادیث مرتبط، به بررسی سندی و مفهومی این روایات و بررسی منبع آن پرداخته شده است. در این یادداشت یازده نکته از روایات برداشت شده و مورد تبیین قرار گرفته است. ارتباط این روایات با قیام امام خمینی(ره) و سایر قیامهای علما در طول تاریخ و نیز قیامهای دیگری که در نقاط دیگر دنیا اتفاق می افتد در این یادداشت بررسی می شود.

مصطلح الحدیث تطبیقی

اصطلاحات مرتبط با علوم حدیثی، از مباحث مقدماتی علوم حدیث است که بدون آن فهم کلمات محدثین و منابع، دشوار است.

درسنامه حاضر مجموعه بیش از 400 اصطلاح را به صورت تطبیقی بین شیعه و سنی بررسی کرده است. ویژگی­های این درسنامه عبارت است از:

1-      جامعیت نسبی

2-      تعیین موارد پرکاربرد

3-      تعیین مشترکات و مفترقات بین شیعه و سنی

4-      بررسی تاریخی کاربرد هر یک از اصطلاحات

5-      معرفی اصطلاحات خاص مولفین خاص

6-      استفاده از مباحث الفاظ اصول فقه در بررسی اصطلاحات

7-      بررسی­های لغوی با تکیه بر فقه اللغه

8-      بررسی احکام اصطلاحات

9-      دسته­بندی نو و کاربردی

10-  تتبع در منابع اصلی علم مصطلح الحدیث در شیعه و اهل سنت و نیز بررسی دیدگاههای متاخرین و معاصرین

11-  ارایه سرنخ­های پژوهشی متعدد

این درسنامه در مقطع سطح سه(کارشناسی ارشد) مرکز تخصصی حدیث حوزه تدریس شد.

درسنامه مبانی فهم حدیث

فهم حدیث دارای مراحلی است که با طی آن می­توان به برداشت روشمند و قابل آزمایش از روایات رسید. روش فهم روایات بر اساس اصولی است که در سیره عقلا و احادیث معصومین علیهم السلام و روش صحابه وجود دارد.

این درسنامه برای دو جلسه، چهار جلسه و شش جلسه تهیه شده و سه بار مورد تدریس قرار گرفته است. هر سه دوره دارای پاور پوینت می­باشد.

همچنین نگارنده مباحثی درباره روش فهم حدیث در 20 جلسه ارایه کرده است.

سخنی درباره عصمت

پژوهشی است قرآنی، حدیثی، کلامی درباره عصمت. در این پژوهش، نگارنده قائل به مراتب عصمت شده و برای هر مرتبه تعریف خاصی ارایه کرده است. جوهره همه مراتب عصمت را یکی دانسته و بالاترین مرتبه را از آنِ رسول الله صلی الله علیه و آله شمرده است. در میان انبیای الهی هم پیامبران اولواالعزم عصمت بیشتری دارند.

در این تحقیق مبنای عقلی عصمت با آیات و روایات جمع شده و توافق بین این سه منبع مورد توجه قرار گرفته است. همچنین برخی از مشهورات بررسی شده و با استفاده از مبانی عقلی و قرآنی و روایی در آن بازنگری صورت گرفته است.

مدیریت

مجموعه یادداشتهای نگارنده درباره مدیریت است. موضوع این یادداشتها عبارت است از:

مدیریت عالم هستی از سوی خدا و الگوسازی آن

ماهیت مدیریت اسلامی

ماهیت مدیریت

حکومت اسلامی یا مدیریت اسلامی

اخلاق مدیریت

مدیریت ریسک

وجود خدا

مجموعه حاضر حاصل مطالعاتی درباره اثبات وجود خدا و شبهاتی پیرامون این موضوع است.

در این مطالعات دیدگاههای دانشمندان علوم مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. هر یک از این دیدگاهها زاویه خاصی را مد نظر دارد و از این حیث مجموعه نسبتا جامعی در اثبات وجود خدا و برخی از صفات اوست.

خوارج

مطالعه ای است است کوتاه درباره خوارج که به منشا شکل­گیری، ویژگیهای فکری و اجتماعی، عملکرد، تاریخ پس از جنگ نهروان و برخی ریزموضوعات دیگر می­پردازد. ویژگی این یادداشتها تحلیلی بودن آن و تطبیق کلی آن بر برخی جریانات معاصر است.